حقيقت و تفسير عفو اين است كه از شخص گناهكار چشم‌پوشى و اغماض كرده و به ظاهر او را مُلزَم به خطا و گناهش ننمائى و آنچه از اهانت و ضرر و ناراحتى به تو رسيده است ، از صميم قلب ببخشى و علاوه بر اينها به او احسان و نيكى نيز بنمائى « تَفْسيرُ العَفْوانْ لا تَلزَم صاحِبَكَ فيما اجرم ظاهراً و تنسى مِنَ الاصل ما اصبتَ مِنه باطنا و تَزيد على الاختياراتِ احْساناً » . و هرگز كسى به مقام حقيقى عفو نمىرسد ، مگر آن كه پروردگار متعال گناههاى گذشته و آينده او را عفو فرموده و او را به خلعت كرامت و برگزيدگى خود زينت داده ، و از پرتو نور مبارك خود او را بپوشاند . آرى عفو و غفران از صفات خداوند عزيز است و آنها را در دلهاى بندگان مخصوص و انتخاب شده خود قرار مىدهد ، تا مانند حق تعالى با بندگان و افراد مردم با بخشش و گذشت رفتار كرده و با صفات و اخلاق الهى متخلق گردند و به همين جهت خداوند عزوجل فرمود وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللهُ لَكُمْ وَاللهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ « 1 » : « عفو و گذشت كنيد ، آيا دوست نمىداريد ، خداوند شما را ببخشيد خداوند بخشنده و آمرزنده و مهربان است » . هست اميدم كه عَلى رَغْم عَدُوّ روز جزا * فيض عفوش ننهد بار گنه بر دوشم پدرم روضه رضوان به دو گندم بفروخت * من چرا ملك جهان را به جُوى نفروشم در همان كتاب شريف حضرت صادق ( عليه السلام ) مىفرمايد : « كسى كه از بشرى مثل خودش گذشت نكند ، چگونه اميد به عفو خداوند جبّار دارد . . . » رسول اللّه ( صلى الله عليه و آله ) بسيار مىفرمود : « آيا ناتوان هستيد كه مثل « ابى ضَمْضَمْ » باشيد » ، گفتيد يا رسول الله او كه بود ، فرمود : « مردى از امّتهاى گذشته بود ، هنگاميكه صبح مىكرد مىگفت : ( اللّهم انّى قَد تَصَدّقتُ بِعِرضى على النّاس عامَّة ؛ خدايا من آبرو و عنوان خود را براى

--> ( 1 ) . سوره نور ، آيه 22 . .